Thứ Sáu, 11 tháng 3, 2016

Theo Bác sĩ Lê Thanh Phong, Trưởng Đơn vị Phẫu thuật Mạch máu, Bệnh viện ĐH Y Dược TP HCM, đột quỵ (hay tai biến mạch máu não) là một trong những nguyên do hàng đầu gây tử vong. Nhẹ hơn, bệnh nhân sẽ bị tàn phế, trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội. Một trong những nguyên nhân chính gây đột quỵ là hẹp động mạch cảnh do xơ vữa. 

Các bác sĩ đang điều trị cho bệnh nhân hẹp động mạch cảnh. Ảnh: TT.

Theo cấu tạo, động mạch cảnh có một nhánh đảm nhận nhiệm vụ bổ sung máu cho não, gọi là động mạch cảnh trong. Thành động mạch phía trong có cơ hội bị dày lên bởi một số mảng xơ vữa, gây nên tình trạng hẹp động mạch cảnh. Động mạch cảnh vận chuyển máu (mang oxy và chất dinh dưỡng) lên não, đến vị trí động mạch hẹp sẽ b cản lại, lượng máu lên não tại thời điểm đó không đủ, gây hiện tượng thiếu máu não. 

Đột quỵ là hậu quả của bi kịch không bồi bổ đủ oxy cho một phần não. Nguyên nhân là sự hiện diện cục máu đông tại chỗ gây tắc mạch não, cũng có mẹo hay do mảng xơ vữa bong ra hay cục máu đông xuất hiện nơi khác di chuyển lên gây tắc mạch não. Tình trạng này có thể xảy ra thoáng qua, được gọi là "cơn thiếu máu não thoáng qua". Trong trường hợp nặng hơn có giải pháp bị liệt nửa người hoặc một phần cơ thể như tay hoặc chân.

Nguyên nhân gây hẹp động mạch cảnh

Hẹp động mạch cảnh thường tạo ra ở một vài bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ bệnh tim mạch như hút viên uống lá, uống rượu, tăng mỡ máu, tăng huyết áp, bệnh tiểu đường. Những yếu tố nguy cơ này làm tăng tình trạng lắng đọng mảng xơ vữa trong lòng mạch, đặc biệt là động mạch cảnh ở vùng cổ.

Các dấu hiệu bệnh hẹp động mạch cảnh

Thông thường, hẹp động mạch cảnh không biểu hiện thành triệu chứng trong một thời gian dài rồi bất ngờ gây đột qu. Bệnh có th được phát hiện tình cờ khi khám bệnh hoặc siêu âm kiểm tra sức khỏe tổng quát.

Một số trường hợp khác, hẹp động mạch cảnh biểu hiện với nhiều triệu chứng khác nhau, từ cơn thiếu máu não thoáng qua đến đột quỵ. Cơn thiếu máu não thoáng qua có thể gây mù một bên mắt thoáng qua hoặc mù một bên mắt thoáng qua khi tiếp xúc với ánh sáng, giảm dần thị lực, khó nói hoặc cấm khẩu, yếu liệt chân tay hoặc na người thoáng qua, cảm giác dị cảm, tê tay chân, tê nửa người thoáng qua. Ngoài ra, bệnh còn có các triệu chứng không điển hình như đau đầu, chóng mặt, giảm trí nhớ, ngất…

Nếu không chữa trị kịp thời, bệnh hẹp động mạch cảnh có thể gây tắc động mạch cảnh. Ngoài ra mảng xơ vữa hay cục máu đông tích tụ ở vị trí động mạch hẹp có khả năng bong ra và di chuyển lên động mạch não gây tắc mạch não, làm chết một phần não. Tình trang này gọi là đột quỵ (hay nhồi máu não), tùy theo mức độ nhồi máu mà có thể gây tử vong, tàn phế một phần hay vĩnh viễn.

Phương tiện chẩn đoán 

Siêu âm Doppler là phương tiện chẩn đoán dễ làm và không gây đau, cho phép đánh giá mức độ hẹp của động mạch. Nếu như hẹp trên 60%, những phương tiện chẩn đoán khác như chụp động mạch cảnh bằng cách thức cắt lớp điện toán (CT- Scan), chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp mạch máu xóa nền (DSA) cho phép đánh giá chính xác hơn. Qua đó còn có giải pháp kiểm tra các động mạch khác trong não và bi kịch nhu mô não.

Phương pháp chữa trị

Có 2 phương pháp chính. Nếu hẹp động mạch cảnh thể nhẹ, chỉ cần điều trị bằng viên uống và theo dõi thường xuyên là đủ. Trường hợp hẹp nặng, cần phẫu thuật bóc mảng xơ vữa. 

Bên cạnh đó còn có phương pháp can thiệp nội mạch (nong và đặt stent vào đoạn động mạch cảnh bị hẹp) ít xâm lấn, áp dụng cho một số bệnh nhân không thật hoàn hảo với phẫu thuật. Phương pháp này có tỷ lệ biến chứng thần kinh sau can thiệp cao hơn phẫu thuật.

Thực tế, nhiều bệnh nhân đột quỵ do hẹp động mạch cảnh dẫn đến tàn phế suốt đời. Tình trạng này có cách phòng ngừa được nếu phát hiện sớm hơn. Do đó lời khuyên cho những bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ như tuổi cao, hút thuốc lá, đái tháo đường, tăng huyết áp, bị các bệnh về mạch vành hay bệnh tắc động mạch ngoại biên… cần siêu âm Doppler để sớm phát hiện một vài bất thường ở động mạch cảnh (nếu có).

Đối với người từng hình thành cơn thiếu máu não thoáng qua hay đột quỵ, cần thường xuyên đến khám tại chuyên khoa nội thần kinh và siêu âm Doppler động mạch cảnh. Nếu kết quả siêu âm thấy có hẹp động mạch cảnh lớn hơn 70%, người bệnh cần được chuyển ngay đến các trung tâm phẫu thuật mạch máu để được chữa trị sớm sẽ cho hiệu nghiệm cao.

Thi Trân

0 nhận xét:

Đăng nhận xét